Wydziedziczenie małoletniego
Wydziedziczenie małoletniego jest rozporządzeniem testamentowym, na mocy którego spadkodawca pozbawia wskazaną osobę prawa do zachowku. Z uwagi na rozbieżność między potocznym rozumieniem pojęcia wydziedziczenia a znaczeniem nadanym mu przez ustawę, należy podkreślić, że art. 1008 k.c. normuje instytucję wydziedziczenia sensu stricto. Pełni ono funkcję sankcji za naganne zachowanie wydziedziczonego, gdyż pozbawia go określonej korzyści majątkowej, a w sferze niematerialnej piętnuje jego czyny. Instytucja wydziedziczenia jest ściśle związana z zachowkiem. Służy ona pozbawieniu prawa do zachowku osób do niego uprawnionych. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Swoboda testowania spadkodawcy może prowadzić do niekorzystnych następstw dla tych osób, co może okazać się krzywdzące, a także niesłuszne z punktu widzenia rodziny zmarłego. Ustawodawca, wprowadzając regulacje pozwalające na ochronę osób wskazanych w art. 991 § 1 k.c., kierował się założeniem będącym podstawą dziedziczenia w prawie spadkowym: spadek powinien znaleźć się w rękach osób najbliższych spadkodawcy.
Instytucja wydziedziczenia obejmuje dwa skutki: pozbawia zachowku, a także wyłącza od dziedziczenia wydziedziczonego spadkobiercę, w wyniku czego nie dochodzi on ani do dziedziczenia, ani nie przysługuje mu zachowek. Część doktryny dopuszcza możliwość dokonania wydziedziczenia częściowego. Wydziedziczenie częściowe polega na obniżeniu sumy przypadającego uprawnionemu zachowku. Zachowek jako świadczenie pieniężne, ma charakter podzielny, a spadkodawca może pragnąć zastosować nieco łagodniejszą sankcję, np. odpowiednio do stopnia swojego poczuci krzywdy.
Prawo spadkowe nie przechodzi obojętnie obok zachowań sprzecznych z przyjętym porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. Wiąże się to z potrzebą ochrony rodziny zmarłego przed niekorzystnym rozporządzeniem na wypadek śmierci oraz z moralnym znaczeniem zachowku. Jeśli uprawniony do zachowku narusza względem spadkodawcy swoje obowiązki, byłoby niezasłużone, gdyby mógł żądać zachowku. Kodeks cywilny wprowadza instytucję wydziedziczenia, zakładającą możliwość pozbawienia w testamencie prawa do zachowku z przyczyn wymienionych w art. 1008 k.c.
Do pozbawienia zachowku dochodzi tylko w testamencie sporządzonym przez spadkodawcę, o czym stanowi art. 1008 k.c. Testament zawierający w swojej treści wydziedziczenie może obejmować także inne rozporządzenia na wypadek śmierci. Aby do wydziedziczenia doszło spadkodawca jest zobowiązany do ujawnienia w sposób należyty swojego zamiaru związanego z pozbawieniem danej osoby prawa do zachowku oraz wskazania powodu, dla którego stosuje tą instytucje. Zgodnie z art. 1009 k.c. przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać bezpośrednio z testamentu. Wola spadkodawcy musi zostać wyrażona w taki sposób, aby jednoznacznie wynikał z niej zamiar wydziedziczenia. Z uwagi na jego funkcję nie można go domniemywać. Poza powodem wydziedziczenia spadkodawca powinien wskazać osobę, której zachowanie skłoniło go do pozbawienia jej prawa do zachowku. Spadkodawca powinien w taki sposób wskazać osobę wydziedziczoną, aby bez większych trudności można było ją zidentyfikować. Jeśli po śmierci spadkodawcy dojdzie do sytuacji, w której nie będzie można ustalić tożsamości wydziedziczonego to jego rozporządzenie będzie w tej kwestii bezskuteczne. W przypadku wydziedziczenia nie możemy stosować domniemania.
Art. 1008 k.c. nie wskazuje w jakim wieku powinien być uprawniony do zachowku, którego spadkodawca może wydziedziczyć. Wspomniana instytucja nie przewiduje granicy wieku, którą powinien przekroczyć uprawniony do zachowku, aby można było ją zastosować. Stosowanie omawianej instytucji nie budzi wątpliwości w przypadku osób dorosłych, mających pełną zdolność do czynności prawnych, a także odpowiednią dojrzałość zarówno psychiczną jak i emocjonalną. Wątpliwości natomiast budzi stosowanie instytucji wydziedziczenia w przypadku małoletnich. Małoletni nie występują samodzielnie w obrocie prawnym z powodu niepełnoletności i związanej z nią niskiej dojrzałości emocjonalnej i psychicznej. Wątpliwa zatem okazuje się możliwość dopuszczenia wydziedziczenia małoletniego. Warte zauważenia jest, że ustawodawca właśnie małoletniemu spośród osób uprawnionych do zachowku przyznaje prawo do zachowku z szerszym zakresie. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. małoletniemu z tego tytułu przysługują dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym.
Spadkodawca, postanawiając o wydziedziczeniu osoby uprawnionej do zachowku, musi wskazać w testamencie przyczynę wydziedziczenia (art. 1009 k.c.), co oznacza, że przyczyna musi wystąpić przed samym aktem wydziedziczenia. Należy pamiętać, iż testator jest ograniczony przyczynami wymienionymi w art. 1008 k.c. Wymieniony katalog podstaw ma charakter zamknięty, co skutkuje niedopuszczalnością wydziedziczenia z innego powodu. Wydziedziczenie będzie skuteczne tylko wtedy, gdy wskazana zostanie co najmniej jedna z przyczyn wymienionych w tym przepisie. Przyczyna wydziedziczenia musi wystąpić w rzeczywistości. Wydziedziczenie bezpodstawne nie pozbawia bowiem prawa do zachowku, zaś uprawniony może dowodzić jego bezzasadności.
- Uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy.
Zgodnie z art. 1008 pkt 1 k.c. spadkodawca może pozbawić uprawnionego prawa do zachowku, jeśli ten uporczywie postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz wbrew woli testatora. Wspomniana uporczywość w potocznym rozumieniu oznacza działanie w sposób ciągły, a oceniana jest jako szkodliwa i nieprzyjemna. Uprawniony do zachowku musi odznaczać się nastawieniem psychicznym, które charakteryzuje się zawziętością i nieustępliwością. Ten stan musi utrzymywać się długotrwale i musi być powtarzalny, a więc nie wystarczy jednorazowe zachowanie uprawnionego. Należy jednak odnosić się z ostrożnością z przypisywaniem niektórym stanom faktycznym opisanych wyżej twierdzeń. Postępowanie wbrew woli spadkodawcy jest bezpośrednio powiązane z uporczywością, co oznacza, iż podstawą wydziedziczenia nie będzie tylko naganny tryb życia, ale również dezaprobata ze strony spadkodawcy. Spadkodawca może dążyć do tego, aby uprawniony zachowujący się w sposób przez niego nieakceptowalny zmienił swoją postawę. W przypadku braku reakcji ze strony uprawnionego testator może zdecydować się na jego wydziedziczenie na podstawie z art. 1008 pkt 1 k.c. Ustawa wymaga, aby spadkodawca wyraził dezaprobatę dla stylu życia uprawnionego, na tyle wcześnie, aby mógł on zmienić swoje postępowanie.
Uprawniony do zachowku małoletni swoim zachowaniem może wypełnić wskazaną przesłankę wydziedziczenia. Małoletni może działać uporczywie. Takie zachowanie wynika przede wszystkim z zamierzonego działania, a nie osiągnięcia odpowiedniego wieku czy dojrzałości emocjonalnej. Jeśli chodzi o działanie niezgodne z zasadami współżycia społecznego małoletni również jest w stanie wypełnić tą przesłankę. Przestrzeganie zasad współżycia społecznego nie jest obwarowane żadną granicą wieku. Za przykład nagannych zachowań charakterystycznych dla osób małoletnich można wskazać przede wszystkim omijanie obowiązku edukacyjnego, uciekanie z domu, przebywanie w zdemoralizowanym środowisku. Można również wskazać zachowania charakterystyczne dla osób dorosłych, które również mogą dotyczyć małoletnich tj. działania przestępcze (kradzieże, bójki), popadanie w różnego rodzaju nałogi. Zasady współżycia społecznego mają charakter oceny, co może prowadzić do wątpliwości i kontrowersji. Postępowanie akceptowane w jednym społeczeństwie może nie być akceptowane w innym, a treść akceptowanych norm społecznych jest zmienna. Podstawą wydziedziczenia małoletniego nie powinno być np. pozostawanie w nieformalnym związku, bez znaczenia czy związek jest osób różnej płci czy tej samej. Tak samo brak jest możliwości wydziedziczenia małoletniego ze względu na nieosiągnięcie przez niego wykształcenia czy brak możliwości podjęcia zatrudnienia zgodnie z ambicjami i oczekiwaniami testatora.
Kontrowersje wzbudza zagadnienie wydziedziczenie małoletniego poniżej 13 roku życia. Należy więc odróżnić sytuacje jednostek do 13 roku życia i powyżej tej granicy wieku. Należy powiązać wspomniane grupy z odpowiedzialnością deliktową w oparciu o art. 426 k.c. Małoletni, który nie ukończył 13 roku życia zgodnie z wspomnianym przepisem nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Jeżeli małoletni nie może odpowiadać deliktowo na zasadzie winy ze względu na zbyt niską dojrzałość psychiczną to możemy dojść do przekonania, że nie powinniśmy stosować wobec niego instytucji wydziedziczenia. W ogromnej ilości przypadków małoletni do 13 roku życia cechują się niedojrzałością zarówno psychiczną jak i emocjonalną. Krzywdzące byłoby więc stwierdzenie, że osoba do 13 roku życia mogłaby zostać wydziedziczona, ze względu na uporczywe postępowanie wbrew woli testatora sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i z tego też względu należy uznać, że w tym przypadku wydziedziczenie małoletniego do 13 roku życia za niedopuszczalne.
Sytuacja osób małoletnich powyżej 13 roku życia kształtuje się nieco odmiennie. Ich wydziedziczenie na podstawie art. 1008 pkt 1 k.c. należy ocenić jako prawdopodobne, a nawet w niektórych przypadkach uzasadnione. W tej grupie wiekowej jednostki cechują się większą dojrzałością psychiczną i emocjonalną. Jeśli chodzi o ich odpowiedzialność deliktową ustawodawca milczy. Nie można więc a contrario stwierdzić, że po ukończeniu wspomnianego wieku wszyscy małoletni będą ponosić konsekwencje prawne swoich deliktów. To sąd każdorazowo i indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego ustala świadomość skutków podejmowanych działań przez małoletnich. Dopiero dzięki tym ustaleniom można przesądzić o dopuszczalności wydziedziczenia małoletniego na podstawie art. 1008 pkt 1 k.c.
- Dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
Druga z przesłanek opiera się na pozbawieniu prawa do zachowku, gdy uprawniony dopuści się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci względem testatora bądź osoby mu najbliższej. Ratio legis omawianej przesłanki wydziedziczenia skupia się na podkreśleniu przez ustawodawcę, że przestępstwa z art. 1008 pkt 2 k.c. są szczególnie szkodliwymi zachowaniami z punktu widzenia społeczeństwa. Niemożliwa do zaakceptowania wydaje się sytuacja, w której prawo i normy przyjęte przez społeczeństwo dopuszczają sytuację, w której sprawca przestępstwa osiąga korzyści majątkowe ze spadku poszkodowanego.
Przepisy prawa karnego informują nas, że odpowiedzialności karnej podlega ten kto popełnia czyn zabroniona pod groźbą kary przewidzianą przez ustawę obowiązującą w czasie jej popełnienia (art. 1 § 1 k.k.). Sprawca czynu zabronionego nie popełnia przestępstwa, jeśli nie można przypisać mu winy. Ważnym aspektem jest umyślność, rozumiana jako proces psychiczny, który zachodzi w umyśle człowieka, który wyznacza mu kierunek postępowania tj. motywacje, świadomość i wole. W prawie karnym umyślność wskazywana jest jako znamię podmiotowe przestępstwa. Oznacza chęć działania, jak również godzenie się na popełnienie czynu zabronionego. W Art. 1008 pkt 2 k.c. przez dopuszczenie się przestępstwa rozumieć należy wszystkie formy zjawiskowe przestępstwa tj. sprawstwo, współsprawstwo, sprawstwo polecające i kierownicze, pomocnictwo oraz podżeganie a także mieć na uwadze każdą formę stadialną czynu zabronionego, czyli przygotowanie, usiłowanie i dokonanie, z zastrzeżeniem, że przygotowanie jest karalne tylko, gdy wprost stanowi o tym ustawa.
Zadaniem sądu cywilnego jest ustalenie, czy uprawniony do zachowku dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób. Ważnym w tym przypadku jest zwrócenie uwagi na art. 11 k.p.c. W myśl wspomnianego przepisu sąd w postępowaniu cywilnym związany jest prawomocnym wyrokiem skazującym co do faktu popełnienia przestępstwa. W sytuacji, w której uprawniony do zachowku został skazany prawomocnym wyrokiem sądu karnego, sąd cywilny nie może wbrew ustaleniom poczynionym w postępowaniu karnym stwierdzić, że nie doszło do popełnienia określonego przestępstwa. Uprzednie wszczęcie postępowania karnego nie jest natomiast warunkiem koniecznym w badaniu skuteczności wydziedziczenia z pkt 2. Wartym zaznaczenia jest, że jeżeli postępowanie karne kończy się wyrokiem uniewinniającym, umarzającym lub warunkowo umarzającym czyli innym niż skazującym to art. 11 k.p.c. nie ma zastosowania, a ustalenie zaistnienia omawianej przesłanki należy w pełni do sądu cywilnego.
W art. 1008 pkt 2 k.c. ustawodawca wymienia wprost kategorie przestępstw, których dopuszczenie się może stanowić podstawę wydziedziczenia. Wątpliwą dla doktryny kwestią jest decyzja czy o wydziedziczeniu decydować powinno czysto formalno-prawne zaklasyfikowanie czynów zabronionych przez prawo karne czy mimo wszystko przedmiot ochrony w postaci życia, zdrowia, wolności, czci. Należy odrzucić pogląd, w myśl którego podstawę wydziedziczenia z art. 1008 pkt 2 k.c. stanowią wyłącznie przestępstwa ujęte przez ustawodawcę w kodeksie karnym. Zwrot „osoba najbliższa” użyty w art. 1008 pkt 2 k.c. jest niejednoznaczny. W przeciwieństwie do kodeksu karnego kodeks cywilny nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia. Za osobę najbliższą zgodnie z art. 115 k.k. uważa się małżonka, wstępnego zstępnego, rodzeństwo, powinowatych w tej samej linii lub stopniu, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka. Rozstrzyganie o tym kto jest osobą najbliższą na tle prawa spadkowego tylko w oparciu o definicje znajdującą się w kodeksie karnym mogłoby prowadzić do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć. W doktrynie prawa cywilnego zostały wypracowane różne koncepcje dotyczące rozumienia tego pojęcia. Najbardziej zasadną jest propozycja Elżbiety Skowrońskiej-Bocian. Autorka twierdzi, że nie ma jednego zamkniętego katalogi pojęcia osoby najbliższej, a definicja z art. 115 § 11 k.k. powinna służyć jedynie jako punkt wyjścia do zdefiniowania pojęcia z art. 1008 pkt 2 k.c. Uznaniem wśród cywilistów cieszy się również koncepcja Jana Gwiazdomorskiego, zgodnie z którą przez wyrażenie osoba najbliższa należy rozumieć osoby związane ze spadkodawcą tak silnymi więzami uczuciowymi, że czyn popełniony przeciwko jednej z nich można porównać z czynem popełnionym przeciwko samemu spadkodawcy. Ocena kogo możemy zaliczyć do grona osób najbliższych spadkobiercy powinna więc zostać przeprowadzona każdorazowo na potrzeby konkretnego stanu faktycznego.
W prawie karnym przestępca to człowiek, który swoim zachowaniem oraz warunkami osobistymi spełnia wszystkie znamiona czynu zabronionego i w konsekwencji ponosi ujemne skutki swojego zachowania. Jednym ze składowych elementów przestępstwa jest wina. Jeżeli nie możemy przypisać jej sprawcy nie możemy mówić o popełnieniu przestępstwa. Rozważenia wymaga czy małoletni, który jest uprawniony do zachowku może dopuścić się zachowań opisanych w pkt 2 omawianego artykuły 1008 k.c. Zgodnie z kodeksem karnym, a dokładnie art. 10 §1 k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten kto ukończył 17 lat lub na zasadzie wyjątku nieletni, który po ukończeniu 15 roku życia dopuszcza się czynu zabronionego, enumeratywnie wskazanego w katalogu wymienionym w art. 10 §2 k.k. Wśród wymienionych w §2 przestępstw można wskazać takie, które kwalifikują się jako podstawa wydziedziczenia z art. 1008 pkt 2 k.c. Jeśli małoletni uprawniony do zachowku, który ukończył 17 rok życia, dopuści się umyślnego, ciężkiego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci względem spadkodawcy lub jego osoby najbliższej, to jego wydziedziczenie należy uznać za dopuszczalne. W przypadku małoletniego, który ukończył 15 rok życia sytuacja wygląda nieco inaczej. Będzie zasadne zastosowanie instytucji wydziedziczenia w przypadku, gdy okoliczności sprawy i sprawcy przemawiają za możliwością ponoszenia przez niego odpowiedzialności karnej. Budzi wątpliwości możliwość zastosowania wydziedziczenia z art. 1008 pkt 2 k.c. w przypadku pozostałej kategorii małoletnich tj. poniżej 15 roku życia Nie może dojść de facto nawet do dopuszczenia się przez nich przestępstwa ze względu na brak zawinienia po ich stronie, dlatego należy uznać zastosowanie instytucji wydziedziczenia w tym przypadku za niemożliwe. Wydziedziczonym może być tylko ten, komu może być przypisana wina umyślna na tle przepisów prawa karnego.
- Uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych
Trzecia przesłanka została uregulowana w art. 1008 pkt 3 k.c. W myśl tego przepisu testator może dokonać wydziedziczenia, w przypadku, gdy uprawniony do zachowku uporczywie niedopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Ta przesłanka opiera się na naruszeniu więzi rodzinnej łączącej spadkodawcę z osobą uprawnioną do zachowku. Rola rodziny w życiu społecznym jest fundamentalna. Ustawodawca akcentuje, że ubieganie się o zachowek przy jednoczesnym działaniu przeciwko osobie najbliższej jest nieakceptowalne.
Niedopełnienie obowiązków rodzinnych musi mieć charakter uporczywy, czego doszukiwać powinniśmy się zarówno w postępowaniu uprawnionego, jak i jego nastawieniu psychicznym. Uporczywość w tym przypadku jest rozumiana tak samo jak w pierwszej przesłance wydziedziczenia. W przypadku przesłanki wydziedziczenia z art. 1008 pkt 3 k.c. należy kierować się rygoryzmem. Każde odstępstwo od modelowej rodziny można uznać za podstawę do wydziedziczenia. Do tej kategorii można zaliczyć obowiązki wynikające z przepisów prawa np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki małżeńskie, jaki i zasady czysto społeczne np. obowiązek opieki osoby starszej czy chorej. W tym przypadku ważnym elementem jest również wina. Wina rozumiana jako możliwość przypisania uprawnionemu odpowiedzialności za zaistniałą sytuację. Zgodnie z zasadą nemo turpitudinem suam allegans audiatur – osoba, która zawiniła zerwanie więzów rodzinnych, nie może ze swej niegodziwości wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych
Jeśli chodzi o sytuację małoletnich do ich obowiązków w pierwszej kolejności należy zaliczyć wspieranie rodziców (art. 87 k.r.o.), co nie jest zależne od wieku dziecka. Obowiązek ten jest rozumiany jako wzajemna pomoc, chodź watro zauważyć, że samo pojęcie wspierania jest szersze. Konkretyzacją normy z art. 87 k.r.o. jest obowiązek przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny przez dziecko, które ma dochody z własnej pracy i pod warunkiem, że mieszka razem ze swoją rodziną. Kolejnym obowiązkiem jest pomoc małoletniego we wspólnym gospodarstwie domowym, który wynika z art. 91 paragraf 2 k.r.o. Warto zaznaczyć, że w art. 91 k.r.o. mowa o szeroko pojętej rodzinie, a nie tylko rodzicach. Tak więc obowiązek ten powinien być realizowany nie tylko względem rodziców, ale również dziadków małoletniego, jeśli zamieszkują wspólnie.
Najczęstszym powodem wydziedziczenia uprawnionego do zachowku, w tym małoletniego jest wykazywanie braku troski ze strony obowiązanego, zainteresowania chorym spadkodawcą lub zerwanie z nim kontaktów. Pomimo zaistnienia potrzeby i oczekiwań spadkodawcy uprawniony uporczywie odmawia realizacji obowiązków rodzinnych.
Czy małoletni uprawniony do zachowku jest w stanie sowim postępowaniem wypełnić omawianą przesłankę? Tak, uporczywe niewykonywanie obowiązków rodzinnych nie wymaga osiągnięcia określonego wieku. Bardzo ważnym w tej sytuacji jest źródło nieodpowiedniego zachowania dziecka. Zerwanie więzi przez małoletniego np. z dziadkami może wynikać np. z konfliktu między jego rodzicami a dziadkami. W takim przypadku nie można uznać małoletniego za osobę odpowiedzialną za zaistniały między nim a dziadkami konflikt, gdyż nie ma on wpływu na brak poprawnych relacji między bliskimi. Sądy i aprobująca to doktryna stoją na stanowisku, że małoletni jest niesamodzielny i uzależniony od woli rodziców, więc nie można mu przypisać uporczywości w zaniechaniu kontaktów. Podobnym przykładem będzie dbanie o relację z rodzicem niezamieszkującym razem z dzieckiem, gdy matka lub ojciec ograniczają lub uniemożliwiają kontakt z drugim rodzicem.
Jeżeli testator sam narusza więź emocjonalną z małoletnim uprawnionym, to lekceważące zachowanie małoletniego nie powinno prowadzić do wydziedziczenia. Natomiast gdy najbliżsi żyją ze sobą w zgodzie, to należy zwrócić uwagę na niski wiek małoletniego oraz brak dojrzałości emocjonalnej, z której może wynikać niewłaściwe postępowanie. Testator może zwrócić uwagę małoletniemu i oczekiwać, że poprawi on swoje zachowanie. Jest to możliwe ze względu na wczesny etap życia małoletniego, a zmiana zachowania uprawnionego uzasadnia bezzasadność wydziedziczenia.
Natomiast jeżeli chodzi o kwestię wspierania finansowego należy spojrzeć na sytuację życiową małoletniego, a w szczególności na brak pełnej zdolności do czynności prawnych. Należy mieć też na względzie ewentualne ograniczenia, jak zakaz kontaktu z dorosłym. Sąd opiekuńczy może ograniczyć utrzymywanie kontaktów rodzica z dzieckiem, jeśli wymaga tego dobro dziecka.
Powyższe stany faktyczne nie stanowią podstawy do zastosowania art. 1008 pkt 3 k.c. ponieważ ograniczenie lub zakazanie kontaktów wynika z naruszeń lub zaniedbań których dopuszczają się wstępni względem dziecka. Bardzo ważną zasadą jest ochrona dobra dziecka, skoro potencjalni spadkodawcy nie zachowują się odpowiednio, to należy uznać, że to oni są odpowiedzialni za naruszanie obowiązków rodzinnych, a nie małoletni.
Wydziedziczenie to szczególna instytucja prawa spadkowego, która może być stosowana tylko w przypadkach określonych w art. 1008 k.c. Analiza tego artykułu prowadzi do wniosku, że pozbawienie małoletniego prawa do zachowku budzi kontrowersje. Sytuacja, w której znajduje się małoletni uprawniony do zachowku jest specyficzna. Nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych w konsekwencji czego nie może podejmować pewnych decyzji wywołujących skutki prawne. Ustawodawca traktuje małoletniego odmiennie ze względu na to, że w przeciwieństwie do większości osób dorosłych charakteryzuje się on brakiem lub niskim stopniem dojrzałości zarówno psychicznej jak i emocjonalnej. Dopuszczenie wydziedziczenia małoletniego w każdym wieku byłoby rażąco krzywdzące i niesprawiedliwe. W praktyce testatorzy rzadko decydują się na taki krok względem bliskich małoletnich.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że aktualne podstawy wydziedziczenia rzadko będą miały zastosowanie w stosunku do małoletnich. Wynika to nie z konstrukcji przesłanek, a z cech jakimi charakteryzują się małoletni.
Autor: Katarzyna Tram
