Zdrada a podział majątku — rozliczenie dochodów wspólnej firmy

Zdrada a podział majątku po rozwodzie. Jak rozliczyć dochody wspólnej firmy?

Podział majątku po rozwodzie bywa szczególnie trudny, gdy małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą. Spór może obejmować nie tylko nieruchomości, wyposażenie czy pieniądze na rachunkach, lecz również dochody, których podmiot gospodarczy nie osiągnął.

Czy były małżonek może żądać uwzględnienia takich kwot, twierdząc, że druga osoba zaniedbała prowadzenie działalności? Postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2026 r., sygn. akt I CSK 101/25, pokazuje, jak ważne jest ustalenie przyczyn spadku dochodów i przedstawienie dowodów uzasadniających roszczenie.

Gorsze wyniki działalności po rozpadzie związku

W omawianej sprawie małżonkowie prowadzili działalność sezonową. Po rozpadzie ich związku firma nie przyniosła dochodów porównywalnych z wcześniejszymi okresami. Była żona uważała, że odpowiada za to mąż, który celowo zaniedbał działalność. Domagała się uwzględnienia przy podziale majątku pieniędzy, które — jej zdaniem — mogły zostać zarobione.

Sądy rozpoznające sprawę nie potwierdziły tego zarzutu. Ustaliły, że rozpad małżeństwa zdezorganizował prowadzenie firmy i ograniczył aktywność zawodową obojga małżonków. W ocenie sytuacji uwzględniono również ujawnienie wielokrotnej zdrady żony, które przyczyniło się do gwałtownego zakończenia związku.

Nie stwierdzono jednak, aby mąż celowo doprowadził do nieuzyskania przychodów. Nie wykazano także, że firma osiągnęła dochody, które następnie zostały przez niego ukryte.

Samo pogorszenie wyników działalności nie dowodzi więc, że jeden z małżonków wyrządził drugiemu szkodę podlegającą rozliczeniu.

Co wynika z postanowienia Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej byłej żony do rozpoznania. Wyjaśnił, że jej argumentacja opierała się na założeniu o celowym działaniu męża, którego nie potwierdzały ustalenia sądów niższych instancji.

Postępowanie kasacyjne nie służy ponownemu ustalaniu faktów. Skarżąca nie mogła zatem przyjąć jako udowodnionej okoliczności, której sądy rozpoznające sprawę nie stwierdziły.

W uzasadnieniu SN przypomniał ponadto zasady dotyczące rozliczania majątku wspólnego. Gdy nie wykazano zawinionego działania na jego szkodę ani celowego ukrycia przychodów, podstawą rozliczenia nie mogą być kwoty jedynie potencjalnie możliwe do uzyskania. Należy uwzględniać przychody rzeczywiście osiągnięte.

Jakie dochody należą do majątku wspólnego?

Punktem wyjścia jest art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określający zakres wspólności ustawowej. Z kolei art. 31 § 2 pkt 1 k.r.o. przewiduje, że do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Przepis ten ma znaczenie przy ustalaniu, jakie dochody z działalności powinny zostać uwzględnione w majątku wspólnym. Nie oznacza jednak, że każda prognoza zarobku jest składnikiem tego majątku.

Trzeba odróżnić pieniądze faktycznie uzyskane z działalności od zysku, którego osiągnięcia jedynie oczekiwano. Jeżeli przychód nie powstał, jego rozliczenie wymaga odrębnej oceny podstaw odpowiedzialności.

Rozliczenia między majątkiem wspólnym a osobistym

Art. 45 k.r.o. reguluje rozliczanie wydatków i nakładów między majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków. Art. 46 k.r.o. odsyła natomiast, w sprawach nieuregulowanych wcześniej, do odpowiedniego stosowania przepisów o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku.

Nie należy jednak utożsamiać każdego żądania zapłaty z rozliczeniem nakładów. Zarzut, że jeden z małżonków bezpodstawnie uszczuplił majątek wspólny, może uzasadniać roszczenie o charakterze odszkodowawczym.

Jeżeli składnik majątku został bezpodstawnie zbyty, roztrwoniony lub umyślnie zniszczony, możliwe jest — na odpowiednie żądanie i po ustaleniu okoliczności — rachunkowe uwzględnienie jego wartości. W opisanej przez SN metodzie rozliczenia kwotę dolicza się do wartości majątku, a następnie zalicza na udział małżonka zobowiązanego do jej zwrotu.

Odpowiedzialność za szkodę i utracone korzyści

Ogólną podstawę odpowiedzialności za zawinione wyrządzenie szkody stanowi art. 415 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu omawianego postanowienia SN odwołał się do tego przepisu przy wyjaśnianiu możliwości rozliczenia nieuzasadnionego uszczuplenia majątku wspólnego.

Zakres naprawienia szkody określa dodatkowo art. 361 § 1–2 k.c. Odpowiedzialność obejmuje normalne następstwa działania lub zaniechania, a odszkodowanie może uwzględniać zarówno poniesioną stratę, jak i utracone korzyści.

Dlatego dochodzenie zysku, którego firma nie osiągnęła, nie jest z góry wykluczone. Wymaga jednak wykazania podstaw odpowiedzialności. Trzeba udowodnić szkodę, zawinione zachowanie drugiego małżonka oraz związek przyczynowy między tym zachowaniem a nieosiągnięciem korzyści.

Nie wystarczy założenie, że skoro poprzedni sezon był korzystniejszy, kolejny powinien przynieść taki sam dochód.

Jak sąd ustala majątek podlegający podziałowi?

Procesową podstawą rozliczeń jest art. 567 § 1 k.p.c. Przepis określa zakres rozstrzygnięć dotyczących m.in. nierównych udziałów oraz zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń między majątkiem wspólnym a osobistym.

Zgodnie z art. 567 § 3 k.p.c. w postępowaniu o podział majątku stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Dzięki temu zastosowanie znajduje również art. 684 k.p.c., dotyczący ustalania przez sąd składu i wartości majątku podlegającego podziałowi.

Przepisy te wyznaczają ramy postępowania. Nie zastępują jednak konieczności prawidłowego sformułowania roszczenia i przedstawienia dowodów dotyczących spornej kwoty.

Wcześniejsze orzeczenia przywołane przez SN

W postanowieniu I CSK 101/25 Sąd Najwyższy odwołał się do wcześniejszego orzecznictwa.

W odniesieniu do rozliczania rzeczywiście uzyskanych pożytków i przychodów, gdy nie wykazano podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej, przywołał postanowienia:

• z 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08;
• z 6 grudnia 2016 r., II CSK 267/16.

Przy omawianiu rozliczenia bezpodstawnego uszczuplenia majątku wspólnego wskazał postanowienia:

• z 17 kwietnia 2000 r., V CKN 25/00;
• z 12 maja 2016 r., IV CSK 600/15;
• z 30 czerwca 2016 r., I CSK 458/15;
• z 5 października 2016 r., III CSK 382/15;
• z 30 kwietnia 2019 r., I CSK 185/18;
• z 10 lipca 2020 r., II CSK 583/18.

Są to postanowienia przywołane przez SN w uzasadnieniu omawianej sprawy, a nie odrębne orzeczenia ustanawiające zasadę dotyczącą zdrady.

Jak przygotować się do rozliczenia firmy po rozwodzie?

Spór o działalność gospodarczą wymaga dokładnej analizy dokumentów. Warto ustalić, jakie przychody rzeczywiście uzyskano, jakie składniki należały do majątku wspólnego i co stało się z nimi przed podziałem.

Jeżeli żądanie dotyczy ukrycia pieniędzy lub celowego doprowadzenia do szkody, znaczenie mogą mieć dokumenty księgowe, umowy, faktury, wyciągi bankowe i korespondencja dotycząca prowadzenia działalności.

W omawianej sprawie zdrada pomogła wyjaśnić okoliczności rozpadu współpracy małżonków. O żądaniu rozliczenia utraconych dochodów przesądziła jednak ocena dowodów: nie wykazano celowego działania męża na szkodę majątku wspólnego.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Piotr Bańczyk pomaga w sprawach o podział majątku po rozwodzie, także gdy spór dotyczy przedsiębiorstwa, jego przychodów i wzajemnych rozliczeń byłych małżonków.

Kontakt: ul. Sokolska 30, Two Towers, 40-086 Katowice
Telefon: 32 209 09 71
E-mail: sekretariat@kancelaria-banczyk.com.pl

Podstawy prawne: art. 31 § 1 i § 2 pkt 1, art. 45 i 46 k.r.o.; art. 415 k.c.; art. 567 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z art. 684 k.p.c. Uzupełniająco, w zakresie szkody i związku przyczynowego: art. 361 § 1–2 k.c.

Główne orzeczenie: postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2026 r., I CSK 101/25.