W jakim terminie sąd orzeka w sprawach dotyczących przemocy domowej? Ile czasu trwa sprawa o przemoc domową?
Sprawy dotyczące przemocy domowej wymagają szybkiej reakcji. Zwłoka w wydaniu orzeczenia może bowiem oznaczać dalsze zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa i poczucia stabilności osoby doznającej przemocy. Z tego powodu Kodeks postępowania cywilnego przewiduje szczególne, przyspieszone terminy rozpoznawania takich spraw.
Jakich środków ochrony można żądać?
Osoba doznająca przemocy domowej może wystąpić do sądu między innymi o:
- zobowiązanie osoby stosującej przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia;
- wydanie zakazu zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania;
- wydanie zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej;
- zakazanie kontaktowania się z osobą doznającą przemocy;
- zakazanie wstępu na teren szkoły, placówki oświatowej, obiektu sportowego, miejsca pracy albo innego miejsca, w którym osoba doznająca przemocy zwykle lub regularnie przebywa.
Podstawę materialnoprawną zastosowania takich środków stanowią w szczególności art. 11a i art. 11aa ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Postępowanie przed sądem zostało natomiast uregulowane przede wszystkim w art. 560²–560¹² Kodeksu postępowania cywilnego.
Miesiąc na wydanie orzeczenia przez sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 560⁵ k.p.c. sąd powinien orzec w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku.
Termin ten dotyczy rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. W ciągu miesiąca sąd powinien zatem przeprowadzić konieczne czynności, ocenić przedstawione dowody i wydać postanowienie uwzględniające albo oddalające wniosek.
Termin liczony jest od dnia wniesienia wniosku, a nie od dnia doręczenia jego odpisu uczestnikowi postępowania ani od dnia pierwszej rozprawy. Dlatego tak istotne jest prawidłowe oznaczenie daty złożenia pisma w sądzie albo nadania go w sposób przewidziany w przepisach procesowych.
Aby umożliwić sprawne rozpoznanie sprawy, warto od razu przedstawić dostępne dowody, takie jak:
- dokumentacja interwencji Policji;
- zaświadczenia i dokumentacja medyczna;
- wiadomości SMS, e-maile lub wydruki komunikatorów;
- nagrania;
- zeznania świadków;
- dokumenty dotyczące procedury „Niebieskiej Karty”;
- informacje o innych postępowaniach związanych z przemocą.
Braki formalne wniosku albo konieczność przeprowadzenia licznych dowodów mogą w praktyce wpłynąć na czas trwania postępowania.
Wniosek o zabezpieczenie – sąd powinien orzec w ciągu 3 dni.
Jeżeli sytuacja wymaga natychmiastowej ochrony, wraz z wnioskiem głównym można złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia.
Zgodnie z art. 755² § 4 k.p.c. wniosek o zabezpieczenie w sprawie z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej powinien zostać rozpoznany bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie trzech dni od dnia jego wpływu do sądu.
Zabezpieczenie może polegać między innymi na czasowym:
- zobowiązaniu osoby stosującej przemoc do opuszczenia mieszkania;
- zakazaniu jej zbliżania się do mieszkania albo osoby doznającej przemocy;
- zakazaniu kontaktowania się z osobą pokrzywdzoną;
- zakazaniu przebywania w określonych miejscach.
Sąd może również przedłużyć obowiązywanie nakazu lub zakazu wydanego wcześniej przez Policję albo Żandarmerię Wojskową. Udzielając zabezpieczenia, sąd wskazuje okres jego obowiązywania.
Wniosek o zabezpieczenie powinien dokładnie określać żądany sposób ochrony. Jeżeli wnioskodawca domaga się zakazu zbliżania, warto wskazać oczekiwaną odległość. W przypadku zakazu wstępu należy natomiast możliwie precyzyjnie oznaczyć miejsce, którego zakaz ma dotyczyć.
Czy przekroczenie terminu oznacza automatyczne uwzględnienie wniosku?
Nie. Terminy jednego miesiąca oraz trzech dni są skierowane do sądu i mają charakter instrukcyjny. Ich przekroczenie nie powoduje automatycznego uwzględnienia wniosku, nie pozbawia sądu prawa do dalszego prowadzenia sprawy i nie powoduje nieważności postępowania.
Nie oznacza to jednak, że terminy te są pozbawione znaczenia. Wyrażają one ustawowy obowiązek szczególnie sprawnego działania sądu. Jeżeli postępowanie trwa nadmiernie długo, a opóźnienie jest nieuzasadnione, strona może rozważyć podjęcie działań zmierzających do przyspieszenia sprawy. W odpowiednich okolicznościach możliwe jest również wniesienie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Samo przekroczenie miesięcznego terminu nie przesądza jeszcze o przewlekłości. Ocenia się całokształt postępowania, charakter sprawy, liczbę i rodzaj dowodów, zachowanie uczestników oraz czynności podejmowane przez sąd.
Termin rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
Jeżeli od postanowienia zostanie wniesiona apelacja, zastosowanie znajduje art. 560¹² k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sąd drugiej instancji powinien orzec w terminie jednego miesiąca od dnia przedstawienia mu akt sprawy przez sąd pierwszej instancji wraz z apelacją.
Termin nie jest więc liczony od dnia złożenia apelacji ani od dnia jej doręczenia drugiej stronie. Rozpoczyna bieg dopiero po przekazaniu akt sądowi odwoławczemu.
Co szczególnie istotne, postanowienia uwzględniające wniosek o opuszczenie mieszkania oraz wydanie określonych zakazów są skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia. Wynika to z art. 560⁷ § 5 k.p.c. Wniesienie środka odwoławczego nie musi zatem oznaczać, że osoba doznająca przemocy pozostanie bez ochrony do czasu zakończenia postępowania apelacyjnego.
Podsumowanie.
W sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej ustawodawca przewidział trzy najważniejsze terminy:
- miesiąc od wniesienia wniosku – na orzeczenie przez sąd pierwszej instancji;
- maksymalnie trzy dni od wpływu wniosku – na rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie;
- miesiąc od przedstawienia akt wraz z apelacją – na orzeczenie przez sąd drugiej instancji.
Szybkość działania ma w tych sprawach szczególne znaczenie. Prawidłowo sporządzony wniosek, precyzyjne określenie żądanej ochrony oraz przedstawienie dostępnych dowodów mogą ułatwić sądowi sprawne rozpoznanie sprawy.
Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy, zwłaszcza gdy zagrożone jest bezpieczeństwo osoby doznającej przemocy albo małoletnich dzieci.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Piotr Bańczyk
ul. Sokolska 30, Two Towers, 40-086 Katowice
tel. 32 209 09 71
e-mail: sekretariat@kancelaria-banczyk.com.pl
