Alimentów po rozwodzie może dochodzić zarówno była żona, jak i były mąż. Własne wynagrodzenie nie przekreśla takiego roszczenia. O wyniku sprawy decydują jednak konkretne okoliczności, przede wszystkim rozstrzygnięcie o winie, sytuacja materialna stron oraz dowody przedstawione sądowi.
Podstawowym przepisem jest art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), który przewiduje dwa różne zakresy obowiązku alimentacyjnego.
Wyłączna wina a pogorszenie sytuacji materialnej:
Na podstawie art. 60 § 2 k.r.o. małżonek niewinny może żądać alimentów od małżonka wyłącznie winnego, jeżeli rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. W tym przypadku niedostatek nie jest wymagany.
Znaczenie tej przesłanki wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 7 maja 1998 r., III CKN 186/98. Porównaniu podlega sytuacja małżonka niewinnego po rozwodzie oraz sytuacja, w której znajdowałby się, gdyby rozwodu nie orzeczono, a małżeństwo funkcjonowało prawidłowo.
Nie wystarczy więc mechaniczne zestawienie dwóch pensji. Trzeba ocenić wpływ rozwodu na sytuację osoby żądającej świadczenia. Alimenty nie oznaczają również automatycznego wyrównania dochodów byłych małżonków.
Praca nie wyklucza alimentów — przykład z orzecznictwa:
W wyroku z 26 czerwca 2023 r., II Ca 173/23, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zasądził na rzecz byłej małżonki 500 zł miesięcznie, mimo że pracowała i osiągała wynagrodzenie około 3200 zł netto.
Rozwód orzeczono z winy byłego męża. Sąd oceniał przesłanki z art. 60 § 2 k.r.o., w tym skutki finansowe rozwodu. Przykład pokazuje, że samo zatrudnienie nie zamyka drogi do alimentów. Kwota zasądzona w tej sprawie nie stanowi jednak taryfikatora dla innych postępowań.
Rozwód bez orzekania o winie lub z winy obojga?
Zgodnie z art. 57 § 2 k.r.o., zaniechanie orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków wywołuje skutki takie, jak gdyby żadne z nich nie ponosiło winy.
W takim przypadku, podobnie jak przy winie obojga, alimentów można dochodzić na podstawie art. 60 § 1 k.r.o., jeżeli uprawniony znajduje się w niedostatku. Przepis wyłącza natomiast roszczenie małżonka uznanego za wyłącznie winnego.
Niedostatek nie oznacza wyłącznie całkowitego braku pieniędzy. Może występować również wtedy, gdy osoba ma dochód, ale nie może w pełni zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami i środkami. Takie rozumienie przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, przywoływanej także w późniejszym orzecznictwie.
Ile wynoszą alimenty na byłego małżonka?
Ustawa nie określa stałej kwoty ani procentu wynagrodzenia. Art. 135 § 1, stosowany odpowiednio na podstawie art. 61 k.r.o., wskazuje na usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego.
Sama rozdzielność majątkowa nie wyłącza roszczenia. Alimenty i podział majątku są odrębnymi zagadnieniami, choć posiadany majątek ma znaczenie dla oceny sytuacji stron.
Pięcioletni termin — kiedy obowiązuje?
Art. 60 § 3 k.r.o. przewiduje wygaśnięcie obowiązku po pięciu latach od rozwodu, gdy zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może na żądanie uprawnionego przedłużyć ten termin.
W wyroku z 10 września 2015 r., II CNP 60/14, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ograniczenie nie dotyczy osoby uznanej za winną, także wspólnie z drugim małżonkiem. Dlatego pięć lat nie jest ogólnym limitem wszystkich alimentów przyznanych z powodu niedostatku.
Obowiązek wygasa również w razie zawarcia nowego małżeństwa przez osobę otrzymującą alimenty.
Zmiana wysokości lub uchylenie alimentów.
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Podstawą jest art. 138 w związku z art. 61 k.r.o.
Możliwe jest żądanie podwyższenia, obniżenia albo uchylenia obowiązku. Należy wykazać, co zmieniło się od poprzedniego rozstrzygnięcia — na przykład w zakresie potrzeb, zdrowia, dochodów lub możliwości zarobkowych.
Pomoc w sprawie o alimenty po rozwodzie.
Warto przygotować wyrok rozwodowy, zestawienie kosztów utrzymania, dokumenty finansowe i dokumentację dotyczącą stanu zdrowia. Przy żądaniu opartym na wyłącznej winie istotne są także dowody pokazujące finansowe skutki rozwodu.
☎️ Kancelaria Adwokacka Adwokat Piotr Bańczyk pomaga w ocenie podstaw roszczenia, przygotowaniu pozwu oraz prowadzeniu spraw o zmianę alimentów między byłymi małżonkami.
