Sztuczna inteligencja w biznesie – nowe możliwości, ale także nowe ryzyka prawne.
Sztuczna inteligencja (AI) stała się codziennym narzędziem pracy przedsiębiorców. Firmy wykorzystują rozwiązania takie jak ChatGPT, Microsoft Copilot, Gemini, Claude, Midjourney czy DALL·E do tworzenia tekstów marketingowych, grafik reklamowych, opisów produktów, materiałów szkoleniowych, prezentacji, a nawet projektów stron internetowych.
Wraz z popularyzacją narzędzi AI pojawiają się jednak pytania, które coraz częściej trafiają do kancelarii prawnych:
- Czy tekst wygenerowany przez AI należy do firmy?
- Czy grafiki stworzone przez sztuczną inteligencję są chronione prawem autorskim?
- Czy można legalnie publikować treści wygenerowane przez AI?
- Kto odpowiada, jeśli AI wykorzysta cudze zdjęcie lub fragment cudzego utworu?
- Jakie obowiązki nakłada AI Act na przedsiębiorców korzystających ze sztucznej inteligencji?
Odpowiedzi nie są jednoznaczne, ponieważ obecne przepisy prawa autorskiego powstały w czasach, gdy sztuczna inteligencja nie była jeszcze wykorzystywana na taką skalę. W praktyce konieczne jest stosowanie obowiązujących regulacji z uwzględnieniem ich celu oraz aktualnego orzecznictwa.
Spróbujmy przeanalizować kilka zagadnień.
Czy tekst wygenerowany przez AI jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego?
Punktem wyjścia jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Art. 1 ust. 1 stanowi, że:
„Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze (…).”
Przepis ten wskazuje trzy podstawowe przesłanki:
- działalność twórcza,
- indywidualny charakter,
- rezultat działalności człowieka.
Choć ustawa nie posługuje się wprost zwrotem „człowiek”, z całego systemu prawa autorskiego wynika, że twórcą może być wyłącznie osoba fizyczna.
Art. 8 ust. 1 tej ustawy stanowi, że:
„Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej.”
Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko ujawniono na egzemplarzach utworu.
Już z tych przepisów wynika, że ustawodawca zakłada istnienie autora będącego osobą fizyczną, a nie programem komputerowym.
Najważniejsze znaczenie ma tutaj słowo „twórczej”.
Polskie prawo autorskie od wielu lat opiera się na założeniu, że twórcą może być wyłącznie człowiek. Sztuczna inteligencja nie posiada zdolności prawnej ani statusu autora.
Oznacza to, że:
- tekst wygenerowany całkowicie automatycznie przez AI co do zasady nie jest utworem chronionym prawem autorskim,
- AI nie może być właścicielem praw autorskich,
- nie można wskazać programu komputerowego jako autora dzieła.
Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie również w praktyce wielu zagranicznych urzędów zajmujących się prawem autorskim, które konsekwentnie odmawiają rejestracji dzieł pozbawionych twórczego wkładu człowieka.
Kiedy treść wygenerowana przez AI może być chroniona prawem autorskim?
Nie oznacza to jednak, że każda treść wygenerowana przy pomocy AI pozostaje poza ochroną.
Jeżeli człowiek wnosi istotny twórczy wkład, końcowy rezultat może zostać uznany za utwór.
Przykładowo przedsiębiorca lub pracownik:
- opracowuje koncepcję kampanii,
- przygotowuje rozbudowane prompty,
- wybiera spośród wielu wygenerowanych wersji,
- dokonuje twórczej redakcji,
- łączy kilka rezultatów,
- dodaje własne elementy graficzne,
- samodzielnie opracowuje końcową wersję.
W takim przypadku ochronie podlega nie samo działanie AI, lecz twórczy wkład człowieka.
Nie istnieje jednak ustawowa granica określająca, kiedy ingerencja człowieka staje się wystarczająca. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Czy firma jest właścicielem tekstów i grafik wygenerowanych przez AI?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez przedsiębiorców.
Odpowiedź znajdzie się w dalszych częściach naszych publikacji.
Czy AI może być wykorzystywane przez pracownika?
Jeżeli pracownik korzysta ze sztucznej inteligencji podczas wykonywania obowiązków służbowych, zastosowanie może znaleźć art. 12 ustawy o prawie autorskim.
Jeżeli końcowy materiał stanowi utwór, autorskie prawa majątkowe – co do zasady – nabywa pracodawca z chwilą przyjęcia utworu, w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy tekst wygenerowany przez ChatGPT staje się własnością pracodawcy. Jeżeli materiał nie spełnia przesłanek utworu, problem własności praw autorskich może w ogóle nie powstać.
Istotne znaczenie dla przedsiębiorców ma rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act).
Rozporządzenie nie przyznaje sztucznej inteligencji statusu autora ani nie reguluje własności praw autorskich do treści generowanych przez AI. Nakłada natomiast obowiązki na dostawców i użytkowników systemów AI, w tym obowiązki związane z przejrzystością działania modeli ogólnego przeznaczenia oraz przestrzeganiem przepisów prawa autorskiego.
Jednocześnie należy pamiętać o dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 (DSM), która reguluje m.in. zasady eksploracji tekstów i danych (text and data mining – TDM). Przepisy te mają istotne znaczenie dla trenowania modeli sztucznej inteligencji na utworach chronionych prawem autorskim.
Podsumowanie
Wykorzystanie sztucznej inteligencji w działalności gospodarczej staje się standardem, jednak przedsiębiorcy nie powinni zakładać, że AI przejmuje odpowiedzialność za tworzone materiały. To użytkownik decyduje o ich publikacji i ponosi konsekwencje ewentualnych naruszeń prawa.
Przed wdrożeniem AI do procesów biznesowych warto zadbać o odpowiednie procedury, przeanalizować warunki korzystania z wykorzystywanych narzędzi oraz przygotować umowy regulujące kwestie praw autorskich i odpowiedzialności. Pozwala to ograniczyć ryzyko sporów, zabezpieczyć interesy przedsiębiorstwa i zgodnie z prawem korzystać z potencjału nowych technologii.
Potrzebujesz wsparcia prawnego?
Kancelaria świadczy pomoc prawną dla przedsiębiorców w zakresie prawa nowych technologii, prawa autorskiego oraz wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji. Doradzamy przy opracowywaniu polityk AI, przygotowujemy umowy dotyczące korzystania z narzędzi AI, analizujemy ryzyka prawne oraz reprezentujemy klientów w sporach związanych z naruszeniem praw własności intelektualnej.
