Home / Artykuły / Deklaracja wekslowa. Czym jest, kiedy jest sporządzana czy stanowi warunek ważności weksla, czy ma jakiekolwiek znaczenie dla poręczyciela wekslowego?

Deklaracja wekslowa. Czym jest, kiedy jest sporządzana czy stanowi warunek ważności weksla, czy ma jakiekolwiek znaczenie dla poręczyciela wekslowego?

19 lipca 2021 0 167

Weksel to popularna, tania, szybka i wygodna dla skutecznego dochodzenia roszczeń forma zabezpieczenia wierzytelności majątkowej. Weksel jest papierem wartościowym. Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje weksli: weksel własny i weksel trasowany. Weksel własny zawiera bezwarunkowe zobowiązanie wystawcy weksla, będącego jednocześnie akceptantem weksla (osobą, która weksel przyjmuje) do zapłaty określonej osobie (remitentowi) sumy pieniężnej w wekslu stwierdzonej, w terminie i miejscu ustalonym przez wystawcę weksla. Weksel trasowany (trata, weksel ciągniony, przekazany) zawiera skierowanie przez wystawcę weksla (trasanta) do oznaczonego podmiotu (trasata) bezwarunkowe polecenie zapłacenia określonej sumy pieniężnej w oznaczonym miejscu i czasie określonej osobie (remitentowi) i stwarzający bezwarunkową odpowiedzialność osób na nim podpisanych. Najczęściej trasatem, czyli podmiotem, któremu wystawca weksla poleca zapłatę, jest bank prowadzący rachunek bankowy wystawcy weksla. Wystawca weksla jest zatem osobą, która wystawiła weksel i albo sama przyrzekła jego zapłatę, albo poleciła innemu podmiotowi jego zapłatę. Warto również wskazać, że ustawa Prawo wekslowe umożliwia przyjęcie przez osobę zwaną awalistą (poręczającym), a to poprzez złożenie podpisu na przedniej stronie weksla lub przedłużku wraz ze zwrotem „poręczam”, „gwarantuję” bądź innym podobnym znaczeniowo, solidarnej odpowiedzialności za dług osoby podpisanej na wekslu. Awalista będziee zatem zobligowany do zapłaty sumy oznaczonej w wekslu w przypadku, gdy osoba, za której dług wekslowy poręczył, nie wywiązała się ze spłaty zobowiązania. Awal może dotyczyć całości lub części sumy wekslowej i każdej osoby podpisanej na wekslu, z tym że wzmiankę o ograniczeniu kwotowym odpowiedzialności awalisty koniecznie należy zmieścić w treści weksla, jeżeli wolą awalisty nie jest ponoszenie solidarnej odpowiedzialności za całość zobowiązania wekslowego.

            Zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny, co oznacza, że obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej z weksla jest niezależny od istnienia i ważności stosunku podstawowego, czyli jednostronnej czynności prawnej, umowy lub innego stosunku prawnego, który legł u podstaw zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Dłużnik wekslowy nie może podnosić zarzutów wynikających ze stosunku podstawowego, chcąc uchylić się od zapłaty zgodnie ze zobowiązaniem wekslowym, ponieważ nawet nieważność lub wadliwość kauzalnego stosunku podstawowego nie wpływa na ważność zobowiązania wekslowego, co stanowi o jego abstrakcyjnym, a nie kauzalnym charakterze.

            Szczególnym rodzajem weksla jest weksel in blanco, który dla swej ważności w istocie wymaga jedynie złożenia podpisu przez wystawcę weksla na zwykłej kartce papieru, a w którego treści celowo pominięte zostają pozostałe elementy weksla wymagane ustawą Prawo wekslowe, w szczególności wskazanie sumy wekslowej, daty lub miejsca płatności, czy też remitenta (osoby uprawnionej z weksla). Najczęściej weksel in blanco zawiera w swej treści jedynie podpis wystawcy weksla, względnie także awalisty, i zwrot „zapłacę za ten weksel”. „Posiadaczowi takiego weksla przysługuje, w odniesieniu do wystawcy, zarówno roszczenie ze stosunku podstawowego, jak i z weksla. Wybór roszczenia należy do wierzyciela. Oznacza to, że wierzyciel dochodząc wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla, może powołać się tylko na treść weksla i nie jest zobowiązany do przytaczania już w pozwie wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów uzasadniających roszczenie ze stosunku podstawowego.” (tak SA w Białymstoku w wyr. z 12.4.2017, I ACa 937/16).

Pozostawienie przez dłużnika w rękach wierzyciela weksla in blanco wydaje się więc dosyć ryzykowne, a to mając na uwadze, że zdecydowana większość takich weksli nie posiada wpisanej kwoty, której zapłaty może domagać się posiadacz weksla. Czy w takiej sytuacji, polegającej na braku wskazania sumy wekslowej w wekslu in blanco, wierzyciel może uzupełnić weksel dowolną kwotą? To zależy. A mianowicie od tego, czy istnieje deklaracja wekslowa.  

            W świetle powyższego łatwo intuicyjnie odpowiedzieć na pytanie, czym jest deklaracja wekslowa, kiedy się ją sporządza i czy jest ona niezbędna dla ważności weksla. Jest ona porozumieniem, umową ustalającą, w jaki sposób wierzyciel wekslowy (remitent) wypełni weksel in blanco, co najczęściej dotyczy wskazania sumy wekslowej. Umowa taka określa, w jaki sposób i przy zaistnieniu jakich okoliczności weksel in blanco zostanie uzupełniony o brakujące elementy przez jego posiadacza. Umowa zwana deklaracją wekslową może zostać zawarta w formie pisemnej bądź ustnej, a nawet w sposób dorozumiany, a zastosowanie do niej znajdują przepisy Kodeksu cywilnego. Wypełnienie weksla in blanco musi być zatem zgodne z jej treścią, a sporządzenie deklaracji wekslowej niewątpliwie leży w interesie dłużnika wekslowego, który podpisał weksel in blanco. Deklaracja wekslowa nie stanowi więc warunku ważności weksla, lecz niewątpliwie stanowi „warunek” pewności co do warunków zapłaty z weksla po stronie dłużnika wekslowego, gdyż kreuje ona treść zobowiązania wekslowego wystawcy. Konieczną przesłanką powstania zobowiązania wekslowego jest czynność prawna wyrażona w wekslu, który musi zawierać wszystkie elementy ustawowe, a zatem jeżeli weksel jest nieważny, to zobowiązanie wekslowe, pomimo zawarcia umowy, nie powstało (vide: nadal aktualny wyr. SN z 28.10.1963, II CR 249/63; uchw. SN z 20.9.1994, III CZP 113/94).

W nawiązaniu do powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego należy wskazać, że deklaracja wekslowa jako „instrukcja” wypełnienia weksla in blanco, nie musi zawierać określenia górnej granicy odpowiedzialności dłużników wekslowych (choć, jak wyżej wskazałam, wówczas deklaracja wekslowa nie dawałaby gwarancji co do wysokości kwoty należnej do zapłaty w oparciu o weksel in blanco), a może zawierać w takim przypadku inne wskazania co do uzupełnienia treści weksla. Jak się zatem okazuje uzgodnienie w deklaracji wekslowej sumy wekslowej jest bardzo istotne także z punktu widzenia awalisty, który poprzez złożenie podpisu na wekslu in blanco poręczył za wykonanie zobowiązania wekslowego. W przypadku bowiem poręczenia wekslowego przepisy Kodeksu cywilnego o poręczeniu nie mają zastosowania, gdyż poręczenie wekslowe jest traktowane jako instytucja całkowicie odrębna od poręczenia cywilnego (tak SN w wyr. z 24.10.2003, III CK 35/02), co w praktyce oznacza, że awalista nie będzie mógł uchylić się od odpowiedzialności wynikającej z poręczenia wekslowego, powołując się na art. 878 § 1 k.c. i podnosząc, jakoby udzielone przez niego poręczenie poprzez złożenie podpisu na wekslu in blanco było nieważne ze względu na brak określenia, w tym w deklaracji wekslowej, górnej granicy długu, za który poręczył. W interesie zatem także poręczyciela jest wskazanie sumy wekslowej lub co najmniej górnej granicy odpowiedzialności dłużnika głównego w deklaracji wekslowej, a to mając na uwadze, że zgodnie z art. 32 ustawy Prawo wekslowe poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył, natomiast ciężar udowodnienia, że weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem (deklaracją wekslową), spoczywa na poręczycielu, od którego zażądano wykonania zobowiązania wekslowego.

            Finalnie warto wskazać, że na podstawie weksla należycie wypełnionego, którego prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości, sąd w postępowaniu nakazowym wydaje nakaz zapłaty (art. 485 § 2 k.p.c.), który z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 492 § 1 k.p.c.), a po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia staje się natychmiast wykonalny (art. 492 §3 k.p.c.), co stanowi o bardzo uproszczonej procedurze sądowego dochodzenia roszczenia w oparciu o weksel.

apl. adw. Magdalena Grzechac


Popularne wpisy
Artykułów Komentarzy Odwiedzin
132 0 13114
Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka
Adwokat Piotr Bańczyk
ul. Dyrekcyjna 10/2
40-013 Katowice

Kancelaria jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 17:00
tel/fax (032) 255-17-83
tel (032) 209-09-71

mail: adwokat@kancelaria-banczyk.com.pl www.piotrbanczyk.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Blog | Kancelaria Adwokacka adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach 2013 - 2021